INTRODUCTIEDAG HERSENLETSEL

Doelgroep

Alle disciplines werkzaam met mensen met hersenletsel, zowel direct als indirect werkenden.

Vooropleiding/niveau

LBO, MBO en HBO niveau in overleg kan deze dag echter ook door andere beroepsgroepen gevolgd worden, zoals chauffeurs, keuken- en schoonmaakpersoneel.

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• bouw en werking van de hersenen (aangepast aan de vooropleiding van de cursisten)
• verschil tussen aangeboren en niet-aangeboren hersenletsel
• relatie hersenen en gedrag.

Werkwijze

De studiedag bestaat uit 2 modules (dagdelen). De cursus-tijden zijn van 10.00 – 12.30 uur en van 13.30 – 16.00 uur. Gedurende deze dag staat het doen van ervaringsoefeningen m.b.t. hersenletsel centraal. De training richt zich vooral op het inzicht geven in de beper- kingen die opgelegd worden door stoornissen ten gevolge van hersenletsel. En specifiek de energie en de frustratie die het mensen met hersenletsel kost om met dagelijkse dingen om te gaan.

Cursusdoel

Na afloop van de cursusdag heeft de cursist:

• basale kennis over de bouw en werking van de hersenen
• inzicht in de gevolgen van hersenletsel voor de praktijk in het leven van alledag

INTRODUCTIECURSUS HERSENLETSEL

Doelgroep

Direct werkenden met volwassenen en kinderen met aangeboren / niet aangeboren hersenletsel.

Vooropleiding/niveau

LBO, MBO en HBO niveau

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• bouw en werking van de hersenen (aangepast aan de vooropleiding van de cursisten)
• relatie tussen hersenen en gedrag
• medisch/motorische, cognitieve, emotionele en sociale gevolgen van verschillende ziektebeelden met hersenletsel
• verschillen in de ontwikkeling van kinderen met en zonder hersenletsel (al naar gelang de doelgroep van de instelling).

Werkwijze

De cursus bestaat uit 3 dagen. De cursustijden zijn van 10.00 tot 12.30 uur en van 13.30 tot 16.00 uur. De cursus is praktisch van aard. De eigen ervaring en vragen van de cursisten spellen een centrale rol. Hier wordt op ingespeeld middels het werken in kleine groepen, bespreking van video-films, korte colleges, spel- en ervarings- oefeningen (zie INTRODUCTIEDAG HERSENLETSEL). Van te voren wordt met de instelling overlegd wat de meest voorkomende ziektebeelden zijn, zodat de cursus hierop kan aansluiten.

Cursusdoel

Na afloop van de cursusdag heeft de cursist:

• basale kennis over de bouw en werking van de hersenen
• inzicht in de gevolgen van hersenletsel voor de praktijk in het leven van alledag
• kennis van meest voorkomende gedragsrnatige gevolgen van ziektebeelden met aangeboren hersenletsel (infantiele encephalopathie en spina bifida) tevens van ziektebeelden met niet aangeboren hersenletsel (contusio cerebri, CVA, hersentumoren en degeneratieve ziekten).

CURSUS HERSENLETSEL

Doelgroep

Deze cursus is primair bedoeld voor direct werkenden.

Vooropleiding/niveau

LBO (in overleg), MBO en HBO niveau. De ervaring leert dat het zinvol kan zijn wanneer deze cursus wordt gegeven in company met disciplines van de betreffende instelling. (bijvoorbeeld met arts, psycholoog en orthopedagoog)

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• bouw en werking van de hersenen (aangepast aan de vooropleiding van de cursisten)
• verschil in de ontwikkeling van de kinderen met en zonder hersenletsel
• relatie hersenen en gedrag
• medisch/motorische, cognitieve, emotionele en sociale gevolgen van verschillende ziektebeelden rnet hersenletsel
• gedragsanalyse en gedragsmodificatie
• observatietechnieken
• profielschets
• handelingsplan

Werkwijze

De cursus bestaat uit 5 dagen. De cursus-tijden zijn van 10.00 tot 12.30 uur en van 13.30 tot 16.00 uur. Van de cursisten wordt verwacht dat zij huiswerkopdrachten maken, die gemiddeld 2 tot 3 uur in beslag nemen. Met name tussen de derde en vierde en tussen de vierde en vijfde bijeenkomst kan de benodigde tijd oplopen. De cursisten maken dan een profielschets en handelingsplan. De eigen werkervaring van de cursisten vormt het uitgangspunt van de cursus. Er wordt een afwisselende werkwijze gehanteerd door gebruik te maken van verschillende werkvormen, zoals korte colleges, werken aan opdrachten in kleine groepen, video, spel- en ervaringsoefeningen.

Cursusdoel

Na afloop van de cursusdag heeft de cursist:

• basale kennis over de bouw en werking van de hersenen
• inzicht in de gevolgen van hersenletsel voor de praktijk in het leven van alledag
• kennis van gedragsmatige gevolgen van ziektebeelden met niet-aangeboren hersenletsel (contusio cerebri, CVA, hersentumoren en degeneratieve ziekten) alsmede van ziektebeelden met aangeboren hersenletsel (infantiele encephalopathie en spina bifida)
• observatietechnieken
• gedragsanalyse en gedragsmodificatietechnieken
• in kaart brengen van mogelijkheden en onmogelijkheden middels profiel- schets
• maken van een algemene omgangslijn en vaststellen van optimale omge- vingsvoo rwaarden
• stellen van concrete doelen binnen een bepaalde de tijd

STUDIEDAG AANGEBOREN HERSENLETSEL

Doelgroep

Alle disciplines werkzaam met mensen met hersenletsel, zowel direct als indirect werkenden.

Vooropleiding/niveau

LBO, MBO en HBO niveau De introductiedag hersenletsel moet gevolgd zijn.

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• ontwikkeling van het kind zonder hersenletsel versus kind met hersenletsel- en effecten daarvan op het latere gedrag.
• aandacht voor de relatie ouders/omgeving en kind met hersenletsel
• medisch/motorische, cognitieve, emotionele en sociale gevolgen van spina bifida en van infantiele encephalopathie.

Werkwijze

De studiedag bestaat uit 2 modules (dagdelen). De cursus-tijden zijn van 10.00 tot 12.30 uur en van 13.30 tot 16.00 uur. Middels korte colleges, videobeelden, spelvorm, werken in kleine groepen wordt de cursist informatie aangeboden. Eigen ervaringen van de cursisten lopen als een rode draad door de cursusdag. Na afloop van de cursusdag heeft de cursist:

• inzicht in ontwikketingsstoornissen
• kennis over specifiek gedrag behorende bij de ziektebeelden spina bifida en infantiele eocephalopathie

STUDIEDAG TRAUMATISCH HERSENLETSEL

Doelgroep

direct werkenden.

Vooropleiding/niveau

LBO, MBO en HBO niveau. De introductiecursus Hersenletsel moet gevolgd zijn.

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:
• ontstaan en prevalentie van traumatisch hersenletsel
• werking en anatomie van de hersenen, uitleg over diffuus hersenletsel
• medischelmotorische, cognitieve, emotionele en sociale gevolgen van traumatisch hersenletsel
• omgangsadviezen, met name m.b.t. cognitieve en emotionele gevolgen van traumatisch hersenletsel.

Werkwijze

De studiedag bestaat uit 2 modules (dagdelen). De cursustijden zijn van 10.OO tot 12.30 uur en van 13.30 tot 16.00 uur. Aan de hand van videobeelden en korte colleges worden verschillende verschijningsvormen van traumatisch hersenletsel op praktische wijze uitgelegd. Middels een systematische methode kunnen cursisten hun eigen ervaringen inbrengen en wordt een werkwijze aangereikt om probleemgedrag van men- sen met traumatisch hersenletsel te bespreken. Teneinde de eigen inbreng te optimaliseren wordt voornamelijk in kleine groepen gewerkt.

Cursusdoel

Na afloop van de cursusdag heeft de cursist:

• kennis over het ontstaan en voorkomen van traumatisch hersentetsel
• beknopte kennis over de anatomie en werking van de hersenen
• kennis over medische/motorische, cognitieve, emotionele en sociale gevolgen van traumatisch hersenletsel
• kennis van de betekenis van de meest voorkomende syrnptomen
• kennis over de wijze van omgang met mensen met traumatisch hersenletsel

STUDIEDAG C.V.A.

Doelgroep

direct werkenden.

Vooropleiding/niveau

LBO, MBO en HBO niveau Kennis, op niveau introductiedag hersenletsel, is van belang.

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• gevolgen van links, rechts en frontaal C.V.A. en het herkennen hiervan.
• wijze van begeleiding van mensen met een links, recht en frontaal C.V.A.
• specifieke aandacht wordt gegeven afasie en de begeleiding van mensen met een afasie

Werkwijze

De studiedag bestaat uit 2 modules (dagdelen). De cursus-tijden zijn van 10.00 - 12.30 uur en van 13.30 - 16.00 uur. Aan de hand van videobeelden en korte colleges worden verschillende verschijningsvormen van C.V.A. op practische wijze uitgelegd. Middels een systematische methode kunnen cursisten hun eigen ervaringen inbrengen en wordt een werkwijze aangereikt om probleemgedrag van mensen met een C.V.A. te bespreken. Teneinde de eigen inbreng te optimaliseren wordt voornamelijk in kleine groepen gewerkt.

Cursusdoel

Na afloop van de cursusdag heeft de cursist:

• beknopte kennis over de meest voorkomende gevolgen van C.V.A. op medisch/motorisch, maar voora1 op cognitief, emotioneel en sociaal gebied.
• onderscheid tussen gevolgen van rechtszijdig, linkszijdig en frontaal C.V.A.
• kennis over de verschillende vormen van afasie en de begeleiding van mensen met een afasie
• inzicht in de begeleiding van de verschillende vormen van C.V.A.

STUDIEDAG KORSAKOV

Doelgroep

direct werkenden.

Vooropleiding/niveau

LBO, MBO en HBO niveau Het is aan te bevelen deze studiedag in kombinatie met de studiedag geheu- genstoornissen te combineren.

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• ervaringsoefeningen m.b.t. hersenletsel
• de werking van het geheugen
• syndroom van KORSAKOV
• omgangstrategie volgens het model van de vier K's ( kort, konkreet, kontinue, en konsekwent), van Hans Lindenhoff. informatie betreffend ondersteunend materiaal voor KORSAKOV-patienten

Werkwijze

De studiedag bestaat uit 2 modules (dagdelen). De cursus-tijden zijn van 10.00 - 12.30 uur en van 13.30 - 16.00 uur. Door ervaringsoefeningen krijgen de cursisten enig inzicht in de beperkingen die opgelegd worden door stoornissen ten gevolge van hersenletsel. En specifiek de energie en frustratie die het mensen met hersenletsel kost om met de dagelijkse dingen om te gaan. De rol van het geheugen speelt in deze cursusdag een belangrijke rol. Aan de hand van videobeelden en korte colleges wordt uitleg gegeven over het geheugen en het sydroom van KORSAKOV. In kleine groepen wordt vervolgens geoefend in de omgangsstrategie van de 4 K's. Er is een informatietafel aanwezig, waarop materiaal is te zien, dat ter ondersteuning van de KORSAKOV-patient kan dienen.

Cursusdoel

Na afloop van de cursusdag heeft de cursist:

• kennis over het syndroom van KORSAKOV
• inzicht in de betekenis van hersenletsel voor het leven van alledag
• beknopte kennis over de werking van het geheugen
• kennis over de omgangsstijl met mensen het het syndroom van KORSAKOV

STUDIEDAG GEDRAGSPROBLEMEN

Doelgroep

alle disciplines werkzaam met mensen met gedragsproblemen

Vooropleiding/niveau

LBO, MBO en HBO niveau

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• topografische en functionele gedragsanalyse
• gedragsmodificatie, welke methode gebruik je in welke situatie
• oefeningen aan de hand van concrete probleemgedrag casuïstiek

Werkwijze

De studiedag bestaat uit 2 modules (dagdelen). De cursustijden zijn van 10.00 - 12.30 uur en van 13.30 - 16.00 uur. In korte college's wordt de theorie behandeld. Daarnaast zal er in kleine groepen gewerkt worden aan de hand van praktijkvoorbeelden van de cursisten. Er wordt stilgestaan bij het normatieve aspect van het benoemen van gedrag als probleemgedrag. Verder zal zowel het aandachtvragende als het meer teruggetrokken gedrag aan de orde komen.

Cursusdoel

Na afloop van de cursusdag heeft de cursist:

• kennis van de verschillende methodes van gedragsanalyse
• kennis van verschillende strategieen om gedrag te beïnvloeden
• de vaardigheid op schematische wijze probleemgedrag in te kaart te brengen en te beïnvloeden.

STUDIEDAG GEHEUGEN EN GEHEUGENSTOORNISSEN

Doelgroep

alle disciplines direct werkzaam met mensen met geheugenstoornissen

Vooropleiding/niveau

LBO, MBO en HBO niveau

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• werking van het geheugen
• verschillende soorten geheugen
• geheugenstrategieen
• schematische aanpak van geheugenproblemen

Werkwijze

De studiedag bestaat uit 2 modules (dagdelen). De cursustijden zijn van 10.00 - 12.30 uur en van 13.30 - 16.00 uur. Middels het werken in kleine groepen, wordt aandacht besteed aan de eigen ervaringen van de cursisten. Middels videobeelden, korte college's en verschillende andere werkvormen, wordt uitleg over geheugenstoornissen gegeven. De cursisten bedenken en wisselen onder begeleiding praktische oplossingen uit m.b.t. het begeleiden van mensen met geheugenproblemen.

Cursusdoel

Na afloop van de cursusdag heeft de cursist:

• kennis over de werking van het geheugen
• vaardigheid in geheugenstrategieen
• vaardigheid in het analyseren van geheugenproblemen
• kennis over het opzetten van een begeleidingsplan voor mensen met geheugenproblemen

CURSUS METHODIEK

Doelgroep

direct werkenden

Vooropleiding/niveau

MBO, HBO niveau, in overleg is LBO niveau mogelijk. De introductiecursus HERSENLETSEL moet gevolgd zijn.

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• gedragsanalyse en gedragsmodificatie
• observatietechnieken
• profielschetsen
• handelingsplannen
• onderlinge consultatie en feedback

Werkwijze

De cursus bestaat uit 3 dagen. De cursustijden zijn van 10.00 - 12.30 uur en van 13.30 - 16.00 uur. Werkervaringen van de cursisten vormen het uitgangspunt van deze cursus. De cursisten wordt aan de hand van ingebrachte casuïistiek geleerd methodisch met het gedrag van de clienten om te gaan. Van de cursisten wordt verwacht dat zij de huiswerkopdrachten maken. Deze zullen gemiddeld 2 tot 3 uur in beslag nemen. De cursusleiding bespreekt deze opdrachten voor elke cursist persoonlijk en geven schriftelijk adviezen. Er wordt voornamelijk in kleine groepen gewerkt aan de hand van de diverse werkvormen.

Cursusdoel

Na afloop van deze cursus heeft de cursist:

• kennis van gedragsanalyse en modificatietechnieken
• kennis van observatietechnieken
• vaardigheid in het analyseren van geheugenproblemen
• de vaardigheid voor het in kaart brengen van de mogelijkheden en onmogelijkheden van de client middels een profielschets
• de vaardigheid tot het maken van een handelingsplan
• bekendheid met methoden voor onderlinge consultatie en feedback

CURSUS RAPPORTEREN

Doelgroep

werkers in woon- of verblijfsvoorzieningen

Vooropleiding/niveau

LBO, MBO en HB.O niveau

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• observeren, analyseren en interpreteren
• schriftelijke en mondelinge rapportage systemen
• vergadertechniek

Werkwijze

De cursus bestaat uit 2 dagen. De cursus-tijden zijn van 10.00 - 12.30 uur en van 13.30 - 16.00 uur. Er wordt gebruik gemaakt van verschillende werkvormen, zoals korte college's, videobeelden, casuistiek en de eigen inbreng van de cursisten. In de cursus zal worden ingegaan op het belang van goede rapportage.

Cursusdoel

Na afloop van deze cursus heeft de cursist:

• kennis van rapportage systemen
• kennis van observatietechnieken
• kennis van vergadertechnieken

CURSUS TRAINlNG SOCIALE VAARDIGHEDEN

Doelgroep

Alle disciplines die werkzaam zijn met mensen met hersenletsel.

Vooropleiding/niveau

MBO en HBO niveau

Cursusinhoud

De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen:

• de GOLDSTEIN-methode
• verschillen tussen de doelgroep van de methode en clienten met hersen- letsel
• training in het geven van de GOLDSTEIN-methode
• toepassing van deze methodiek in de begeleiding van clienten met hersenletsel.

Werkwijze

De cursus bestaat uit 5 modules (dagdelen). De cursustijden zijn 2 dagen van 10.00 - 12.30 uur en van 13.30 - 16.00 uur plus 1 dagdeel (naar keuze 's morgens of 's middags). Naast korte college's wordt er vooral praktisch gewerkt. Er wordt met behulp van videomateriaal en rollenspellen trainingssituaties nagespeeld. Hierbij kan elke cursist zich bekwamen in de rol van trainer. Er wordt gebruik gemaakt van een speciaal voor deze doelgroep gemaakte versie van de GOLDSTEIN- video.

Cursusdoel

Na afloop van de cursusdag heeft de cursist:

• kennis van de GOLDSTEIN-methode, toegespitst op mensen met een hersenbeschadiging
• de vaardigheid zelfstandig deze training te kunnen geven aan clienten met een hersenbeschadiging
• de vaardigheid de methodiek toe te passen in het alledaagse begeleiden.

CURSUSSEN EN STUDIEDAGEN OP MAAT

In overleg met de instelling kan een cursus of een studiedag op maat verzorgd worden.

---

DOCENTEN

De docenten hebben als gedragsdeskundigen jarenlang ervaring in verschillende zorgsectoren opgedaan. Dit in het direct en indirect begeleiden van mensen met aangeboren en niet-aangeboren hersenletsel. Ze zijn zelf nog steeds werkzaam in de praktijk en hebben ervaring in de didactische overdracht van omgang met hersenletsel. Ook hebben de docenten enkele publikaties over dit onderwerp op hun naam staan.

Jenny Palm is orthopedagoog en heeft zich tijdens haar studie vooral gespecialiseerd in de begeleiding van geestelijk en lichamelijk gehandicapte mensen. Na haar afstuderen was ze enkele jaren als wetenschappelijk medewerker aan de Vrije Universiteit verbonden . Ze heeft veertien jaar op een activiteitencentrum voor lichamelijk gehandicapten gewerkt. Het overgrote deel van de bezoekers van dit centrum had hersenletsel. Daarnaast werkte ze een aantal jaren in twee gezinsvervangende tehuizen voor geestelijk gehandicapten. Momenteel werkt ze in een centrum voor psychiatrie op een afdeling voor mensen met hersenorganische stoornissen. Naast deze werkzaamheden participeerde en participeert ze in verschillende werkgroepen en commissies o.a. de WVC commissie over de opvang van TM gehandicapten. Verder is ze lid van de adviesraad van de SHON (Stichting Hersenletsel Organisaties Nederland) en van de werkgroep Zorg van het nationaal comite Hersenwerk 2002. Na verschillende andere publicaties is in 1991 haar boek "Veranderd leven, begeleiding na hersenletsel" bij Van Gorcum (Assen) uitgegeven. Haar nieuwste boek 'Portemonnee in de diepvries' is in 1998 verschenen.

Annemargreet Meurs is ontwikkelingspsychologe. Vijf jaar werken als onderwijzeres op een mytylschool vormde de eerste kennismaking met hersenletselproblematiek. Vanuit de ervaringen in het werken met kinderen met vooral aangeboren hersenbeschadigingen ging zij psychologie studeren. Vanaf 1982 is zij als stafmedewerkster verbonden aan de Noordelijke Stichting Voorzieningen Lichamelijk Gehandicapten (NSVLG), een stichting die zich vooral richt op mensen met een hersenbeschadiging. Zij was een aantal jaren lid van de werkgroep Hersenletsel van de BOSK en maakt nu deel uit van de adviesraad van de SHON. Zij had zitting in de begeleidingscommissies van het onderzoek TM gehandicapten van WVC en van de studie vernieuwing in woonbegeleiding van het NIZW. Haar ervaring in het opzetten en geven van cursussen bouwde zij op in haar werkkring bij de NSVLG en sinds 1991 in "de Maatschap" die zij samen met Jenny Palm vormt.

---