Hiërarchisch model

Volgens dit model is het brein opgebouwd uit drie niveaus die na elkaar in de evolutie zijn ontstaan (vandaar ook 'fylogenetisch' model). Uiteraard verloopt dit proces in de evolutie niet schoksgewijs. maar geleidelijk: het betreft slechts een model.

• Het laagste niveau (archi) is van belang voor arousal en reflexen,
• het middelste (paleo) voor emoties en de expressie daarvan, alsook voor sterk geautomatiseerde bewegingen;
• tot het hoogste niveau (neo) behoren functies als cognitie, taal, bewuste nauwkeurige acties en percepties.

De hoge niveaus 'overheersen' de lage niveaus ('hiërarchie').
Volgens dit model wordt een prikkel via drie parallelle wegen verwerkt, bijvoorbeeld bij het horen van een fietsbel:

• archi: je ontwaakt uit je sufheid en richt reflexmatig je ogen in de richting van het geluid;
• paleo: je lacht en slaakt een kreet bij het zien van deze oude bekende;
• neo: je vraagt je af wat deze vriend hier te zoeken heeft, en je informeert daarnaar.

Dit model maakt duidelijk dat een patiënt met een laesie op het hoogste niveau, bijvoorbeeld een CVA in de hersenschors, moeite heeft met verbale opdrachten (bijvoorbeeld 'doe eens alsof u uw tanden poetst'), terwijl de beweging goed wordt verricht als automatisch patroon (bijvoorbeeld 's ochtends aan de wastafel).