Drie functionele units van Luria

Aleksander Luria poneerde, voortbouwend op zijn uitgebreide ervaring met patiënten met hersenletsel (Eerste en Tweede Wereldoorlog), een zeer helder model van het zenuwstelsel.
Hij onderscheidt drie functionele systemen die onderling op logische wijze samenhangen. Centraal bij dit model staat de unit voor activatie die zijn oorsprong heeft in de hersenstam met een opstijgend gedeelte dat de cortex activeert, en een afdalend deel dat van belang is voor het handhaven van spiertonus en houding.

Er is dus sprake van een gecombineerde mentale en lichamelijke alertheid. De units voor actie (gelijk aan het intentie-actiemodel) en de unit voor waarneming (gelijk aan het stimulus-perceptiemodel) geven activerende zijtakken af aan de unit voor activatie.
Hierdoor wordt verklaard dat motorische activiteit en zintuiglijke prikkeling de arousal instandhoudt. Een marathonloper valt niet in slaap, lawaai verstoort de nachtrust. De klinische toepassing is tweeledig:

• - De activatie (arousal) van de patiënt is een randvoorwaarde voor het verwerken van informatie, bijvoorbeeld het kunnen volgen van een gesprek.
  Ook is voldoende activatie noodzakelijk om tot handelen te komen. Zo kan een wat suffe CVA-patiënt allerlei stoornissen zoals afasie, apraxie enzovoort lijken te hebben; de feitelijke oorzaak kan echter de te lage arousal zijn (sufheid).
• - De arousal van een patiënt wordt mede bepaald door de motorische activiteit van de patiënt en door het sensorische aanbod vanuit de omgeving. De 'rustige' omgeving, en het 'met rust laten' van de patiënt kan dus averechts werken.